Οδηγός Σταδιοδρομίας

Πατήστε εδώ  για είσοδο στην εφαρμογή
ΑΡΧΗ arrow Ίσως Ενδιαφέρουν arrow Οι καθηγητές για τους νέους
Οι καθηγητές για τους νέους Εκτύπωση E-mail
Οι καθηγητές για τους νέους
«Να τους καταλάβουμε, να αφουγκραστούμε τις ανάγκες τους»
Των ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΕ- ΧΡ. ΠΑΠΑΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ
Τον επίλογο στην έρευνα της «Ε» για τους εφήβους τους 2006, που ολοκληρώνεται σήμερα, με την ελπίδα ο διάλογος με και για τους νέους να μη σταματήσει ποτέ, γράφουν με το δικό τους τρόπο δύο καθηγητές της Μέσης Εκπαίδευσης.
Κακά τα ψέματα, αυτό που έχει ίσως τη μεγαλύτερη σημασία δεν είναι να αξιολογήσουμε τους νέους ή να κάνουμε συγκρίσεις με νέες γενιές του παρελθόντος, αλλά να τους καταλάβουμε. Να αφουγκραστούμε τις ανάγκες τους, αυτά που λένε ή δεν λένε και δείχνουν μέσα από συμπεριφορές.

Συμπεριφορές που συχνά-πυκνά εκπλήσσουν όχι μόνο δυσάρεστα αλλά και ευχάριστα, αποδεικνύοντας έτσι πως οι γενικεύσεις και οι ταμπέλες δεν τους ταιριάζουν. Οι νέοι καθορίζονται διαχρονικά σ' ένα μεγάλο βαθμό και καθρεφτίζουν την εποχή τους και όσα αυτή κουβαλάει. Ομως δεν είναι μόνον αυτό ή μόνον εκείνο. Είναι πολλά πράγματα μαζί. Φαίνεται πάντα να ψάχνουν και να ψάχνονται. Ούτως ή άλλως χαμένες γενιές δεν υπάρχουν.



ΗΛΙΑΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ, καθηγητής σε Λύκειο του Πειραιά
«Δεν τους αφήσαμε χρόνο στη χαρά...»
Των ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΕ- ΧΡ. ΠΑΠΑΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ
«Δεν ξέρω μήπως τους φορτώσαμε τόσα πολλά και τους βουλιάξαμε... Δεν τους αφήσαμε χρόνο ελεύθερο και χρόνο στη χαρά...».
Τα λόγια ανήκουν στον καθηγητή Ηλία Τριανταφυλλόπουλο (διδάσκει Δίκαιο, Πολιτική Επιστήμη και Κοινωνιολογία σε Λύκειο του Πειραιά) και αναδεικνύουν σίγουρα ένα κομμάτι από τον προβληματισμό και την αγωνία ανθρώπων που έρχονται σε καθημερινή επαφή με τους σημερινούς μαθητές.

Ο ίδιος πιστεύει πως πρέπει όλοι μαζί να δούμε πώς το σχολείο θα πάει σε μια κατεύθυνση ουσιαστικά αποδοτική. «Πρέπει, επισημαίνει, να δούμε πιο προσεκτικά τη φύση των παιδιών. Να δούμε τι πρέπει να κάνουμε ώστε να γίνει πιο αρμονική η σχέση τους με τη γνώση. Είναι δύσκολο να καθηλώσεις έξι ώρες σε ένα θρανίο το παιδί, που έχει ένα στοιχείο μέσα του ανέμελο, σκόρπιο, βρίσκεται στην έκρηξη της εφηβείας, χωρίς την ίδια ώρα να απολαμβάνει κάπως τη διαδικασία».

Του ζητάμε να κάνει, μέσα από την εμπειρία του, μια σύγκριση ανάμεσα στους μαθητές του σήμερα, κι αυτούς για παράδειγμα του '90 - για να μην πάμε και πολύ πίσω.

«Η επικοινωνία, θα πει, είναι πάντα ένα μεγάλο ζητούμενο για τους εφήβους».

«Σήμερα, όμως, προσθέτει, η σκέψη που είναι κυρίαρχη στα παιδιά είναι ότι όλοι είναι πουλημένοι, όλοι και όλα είναι για πέταμα. Η έννοια της συλλογικότητας, η αίσθηση ότι θα πρέπει να δράσουμε συλλογικά, να βελτιώσουμε τη ζωή μας, ότι είμαστε υποχρεωμένοι να είμαστε όλοι μαζί και ο καθένας θα πρέπει να έχει το μερίδιο της αλληλεγγύης, όχι ότι δεν υπάρχει, αλλά φαίνεται να αμβλύνεται, να μην είναι προτεραιότητα.

Τους βγαίνει μια απαξία για τη δράση την κοινωνική και την ίδια ώρα δεν αναρωτιούνται γιατί τα πράγματα είναι έτσι και όχι αλλιώς ή τι πρέπει να γίνει, πώς μπορούν ν'αλλάξουν.

Ο κόσμος αλλάζει με ερωτήματα, όχι με βεβαιότητες, και σήμερα τα ερωτήματα λιγοστεύουν. Σαν να έχουν αδρανοποιηθεί τα παιδιά και τα θεωρούν όλα δεδομένα: έτσι είναι, έτσι τα βρήκαμε, έτσι τα περιφέρουμε. Σήμερα υπάρχει μεγαλύτερη σιωπή».

- Στο παρελθόν είχαν ανησυχίες, τις εξέφραζαν πιο έντονα;

«Υπήρχαν πέντε-δέκα μαθητές που έβαζαν ερωτήματα. Σήμερα είναι ακόμη λιγότεροι. Τα παιδιά είναι δέκτες ενός νεοσυντηρητισμού, στο πλαίσιο του οποίου είναι όλα αδιέξοδα, δεν υπάρχει προοπτική, κανείς δεν ξέρει ποιος θα μας σώσει, κανείς δεν ξέρει ποιος θα επέμβει στις πραγματικότητες που έρχονται και αφορούν πολύ συγκεκριμένα πράγματα: ανεργία, προοπτική ζωής.

Η επέλαση του νεοσυντηρητισμού και των θρησκειών τούς αφαιρεί τον αυτοπροσδιορισμό και αυτό είναι ένα πολύ σοβαρό ζήτημα. Αλλάζουν τα πρότυπα. Δεν υπάρχει πια το πρότυπο του "μαχόμενου μαθητή" ή μάλλον υπάρχει και δεν υπάρχει. Το θέμα παίζεται ακόμη. Το παιχνίδι δεν τελειώνει, ποτέ, με τη νεολαία. Καλό είναι λοιπόν να μην της δίνουμε ταυτότητες».

- Τα παιδιά είναι πιο βίαια σήμερα;

«Το παιδί αναπαράγει τη βία που δέχεται από τους μεγάλους. Το άγχος, η αβεβαιότητα, η ανασφάλεια των μεγάλων οδηγεί σε πιο βίαιη επιτήρηση ή επίκληση επιτήρησης: πού πας, τι κάνεις, πότε θα γυρίσεις;

Οχι ότι δεν χρειάζεται να οριοθετήσεις τα παιδιά, κάθε άλλο, σε καλεί άλλωστε η εφηβική αυθάδεια να το κάνεις, όμως όχι με εξαναγκασμούς.

Σήμερα τα μαθήματα έχουν δυσκολέψει, το άγχος των εξετάσεων μαζί με την αβέβαιη επαγγελματική αποκατάσταση, μια σκέψη που τους γεννιέται από νωρίς πια, τους κάνει να μας θεωρούν όλους, γονείς- καθηγητές, μέρος ενός συστήματος που τα στριμώχνει».

- Μα στο παρελθόν δεν ήταν πολύ πιο αυστηρή η οικογένεια;

«Υπήρχαν πάντα βίαιες συμπεριφορές παιδιών, όμως στο παρελθόν υπήρχε και το όραμα της φυγής.

Τη δεκαετία του '80 υπήρχε μια πιο αυστηρή οικογένεια, αλλά υπήρχε ένα κίνημα νεολαιίστικο, υπήρχαν άλλες δυνατότητες για τους νέους, συγκροτήματα, ομάδες πολιτιστικές, πολιτικές που σιγά σιγά εκλείπουν. Υπήρχε μια διέξοδος θετική και ουσιαστική. Τώρα υπάρχει μόνο το σχολείο το φροντιστήριο, το σπίτι και η τηλεόραση. Τα άλλα εκλείπουν, γιατί ναυαγούν ιδέες σημαντικές. Τα παιδιά επίσης αγριεύουν με όλο αυτό που ζουν γύρω τους. Ακούνε τους μεγάλους να ηθικολογούν, να τους μιλούν για στόχους και ιδανικά, ενώ την ίδια ώρα τους βλέπουν να κάνουν ακριβώς τα αντίθετα. Υπάρχει διάσταση λόγων και πράξεων».

- Ακούστηκε μετά την ιστορία στην Αμάρυνθο η πρόταση για κατάργηση των κινητών τηλεφώνων στο σχολείο, εσείς τι λέτε;

«Στην τάξη δεν πρέπει να τα χρησιμοποιούν».

- Μα ούτως ή άλλως αυτό δεν γίνεται και τώρα ή μήπως χτυπούν τα κινητά την ώρα του μαθήματος;

«Οχι, αλλά επικοινωνούν με τον διπλανό τους μέσω μηνυμάτων. Τα μηνύματα έχουν γίνει πια όλη τους η ζωή. Θεωρούν ότι δεν τρέχει τίποτα, αν ακόμη και την ώρα του μαθήματος στείλουν ένα. Το ίδιο κι όταν μιλάνε και τους κάνεις παρατήρηση. Θα αναρωτηθούν: "μα τι έκανα τώρα", το θεωρούν κάτι φυσιολογικό. Είναι η ηλικία και η ορμή. Αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο. Πάντα ήταν έτσι οι έφηβοι: με το νευρικό τους γέλιο, με τη σάτιρα του καθηγητή, αλλάζοντας τη φωνή τους, μόλις αυτός γύριζε στον πίνακα να γράψει κάτι.

Τώρα έχουν τα μηνύματα, παλιά είχαν τα νοήματα... Βέβαια έχει παραγίνει το κακό: τα μηνύματα έχουν αντικαταστήσει τον λόγο. Το κινητό έχει κατακτήσει τον νέο, αντί να συμβεί το αντίθετο. Αντί να είναι μέσο που τον διευκολύνει, γίνεται μέσο που τον καθορίζει. Και δεν είναι το μόνο».

- Δηλαδή;

«Υπάρχει μαθητής που μου λέει δεν θέλω να ακούσω για τίποτα, πες μου να σου μιλήσω για τις μοτοσικλέτες μόνο. Του λέω εντάξει, πες μου. Μου αραδιάζει λοιπόν όλα τα μοντέλα που υπάρχουν, χωρίς όμως να πάει παραπέρα, να μου πει τι φαντάζεται ότι μπορεί να κάνει με μια μοτοσικλέτα. Δεν μπορεί να γίνει έστω και στη φαντασία του ένας ξένοιαστος καβαλάρης... Να πει ότι θα κάνω ένα ταξίδι, θα πάρω την κοπέλα μου, τους φίλους μου... Περιορίζεται στη χρήση, χωρίς να φαντάζεται το μέσον πού μπορεί να τον οδηγήσει, πώς μπορεί να του αλλάξει τη ζωή.

Τις προάλλες είχαμε μια συζήτηση μέσα στην τάξη πάνω σε ένα θέμα αυτοδιοίκησης και τους έθεσα το ερώτημα, γιατί να θέλουμε ένα γρήγορο αυτοκίνητο σε μια πόλη που μπορείς να τρέξεις μόλις με 8 χιλιόμετρα. Αντί να προβληματιστούν τα παιδιά για την πόλη, για το πώς είναι έτσι, πώς μπορεί να αλλάξει, πώς θα ανοίξουν οι δρόμοι που μποτιλιάρουν, έμειναν στο: "Ποιος θα μου απαγορεύσει εμένα να πάρω μια BMW, δεν έχω το δικαίωμα;".

Είναι αλήθεια, πάντως, πως μερικές φορές μετά από μια καλή κουβέντα που έχουν κάνει, μια καλή ταινία που έχουν δει ή μια συναυλία, ακόμη και μια πορεία στην οποία πήγαν, τους βλέπεις ενθουσιασμένους. Αλλάζει η συμπεριφορά τους».

- Γιατί δε τα κάνουν πιο συχνά όλα αυτά, τότε;

«Είναι ένα ερώτημα το τι, τελικά, είναι πιο ισχυρό και τους παρασέρνει...».

- Παλαιότερα, πιστεύετε, ονειρεύονταν περισσότερο οι νέοι;

«Ναι, ότι θα είναι πιο εύκολη η ζωή τους, ότι θα απολαύσουν τα αγαθά που προσφέρει η ανθρώπινη εργασία, τα δικαιώματα και η κοινωνική δικαιοσύνη.

Σήμερα έχουν μεγαλύτερη δυσκολία να ονειρευτούν γιατί γύρω τούς φαίνονται όλα μαύρα. Αυτό τους αγριεύει. Βρίσκω ότι είναι πιο τραγικά τα σημερινά παιδιά. Ακόμη και την πολιτική, είναι δική μου ερμηνεία αυτή, μπορεί να την αποφεύγουν για να αποφύγουν την πραγματικότητα.

Οταν μπαίνουν στη διαδικασία να σκεφτούν για την πραγματικότητα κολλάνε. Εκεί σταματούν όλα».



ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΝΤΑΒΑΡΗ, καθηγήτρια Αγγλικών 22 χρόνια στη δημόσια εκπαίδευση
«Και αυτοί στα ζόρια της ζωής θα απαντήσουν»
Των ΜΑΡΙΑΣ ΔΕΔΕ- ΧΡ. ΠΑΠΑΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΥ
«Οι σημερινοί έφηβοι ξέρουν ότι τους περιμένει μια πολύ σκληρή ζωή και γι' αυτό παρατείνουν την παιδικότητά τους. Δεν θέλουν να μεγαλώσουν», τονίζει η Μαργαρίτα Ντάβαρη, καθηγήτρια Αγγλικών, 22 χρόνια στη δημόσια εκπαίδευση.
Θεωρεί πως το σημαντικότερο πρόβλημα των παιδιών σήμερα είναι ότι ο χρόνος τους δεν είναι δημιουργικός, ότι τους λείπει η συλλογικότητα, και υπεύθυνο γι' αυτό πιστεύει ότι είναι το σχολικό σύστημα, που εξατομικεύει την ευθύνη τού κάθε παιδιού.

Δηλώνει αισιόδοξη για τη νέα γενιά γιατί, όπως λέει χαρακτηριστικά, «καμία γενιά δεν πάει χαμένη. Και αυτοί στα ζόρια της ζωής θ' απαντήσουν», αλλά ταυτόχρονα εμφανίζεται ανήσυχη για το εργασιακό μέλλον των παιδιών. «Είναι βαρύ για έναν εκπαιδευτικό να ξέρει ότι οι μαθητές του θα αντιμετωπίσουν εργασιακές δυσκολίες, κάτι που μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς και τη συμπεριφορά τους ως πολίτες».

- Είκοσι δύο χρόνια βρίσκεστε δίπλα σε μαθητές. Ποιες διαφορές εντοπίζετε στη νοοτροπία των παιδιών και στη συμπεριφορά τους, σε σχέση με τη δεκαετία του '90;

«Μια μεγάλη διαφορά που βλέπω, είναι ότι τα παιδιά τότε ήταν πιο σκληρά και με πολύ πιο οξυμένο κριτικό πνεύμα. Πιθανόν γιατί εκείνα τα χρόνια είχαν μπει πολύ νωρίς σε κινητοποιήσεις, κι αυτό τα οδηγούσε σε διαφορετική συμπεριφορά.

Οι νέοι τότε ήταν πολύ πιο ζωντανοί και περισσότερο αμφισβητίες. Σήμερα, τα παιδιά είναι πιο προσαρμοσμένα σε αυτό που κάνουν. Στα προηγούμενα χρόνια, η εφηβεία τούς έβγαινε με μια αμφισβήτηση, σήμερα, πολλές φορές, τους βγαίνει με μια υποταγή. Τώρα ερωτεύονται λιγότερο από το '90, χαρακτηριστικό κι αυτό της παράτασης στην παιδικότητα που σας έλεγα».

- Εχουν οράματα, αξίες, ιδανικά;

«Σε όλα τα χρόνια της ζωής μας, υπάρχουν ομάδες παιδιών ή μεμονωμένα παιδιά που έχουν αξίες. Αυτό που τους λείπει σήμερα είναι η συλλογικότητα, η οποία επηρεάζει ηθικές αξίες, ιδεολογίες κ.λπ. Σταθερά έχουμε παιδιά και με αξίες και με σκέψη. Πιθανόν να είναι μειοψηφία, αλλά μειοψηφικό είναι και το βήμα που τους δίνεται για να μιλήσουν. Δεν νομίζω ότι μπορεί να πει κανείς ότι αυτή η γενιά είναι χαμένη. Εξάλλου, κάθε γενιά που ζορίζεται, απαντά. Κοινωνικά, πολιτικά - πάντως, απαντά. Ετσι θα γίνει και με αυτούς. Στα ζόρια της ζωής θ' απαντήσουν».

- Ποιο πιστεύετε ότι είναι το σημαντικότερο πρόβλημα των σημερινών εφήβων;

«Ως κυριότερο πρόβλημα εγώ βλέπω -ακόμα και αν τα παιδιά δεν το κατανοούν- το ότι ο χρόνος τους δεν είναι δημιουργικός. Περνούν τα πιο ανέμελα, από μια άποψη, χρόνια τους, τα χρόνια της εφηβείας, που υποτίθεται ότι είναι η περίοδος της μεγάλης περιέργειας της ζωής του ανθρώπου, επί της ουσίας συντηρητικά. Ο ελεύθερος χρόνος τους, όταν υπάρχει, καταναλώνεται χωρίς να είναι δημιουργικός. Δηλαδή, θα καθήσουν να "σαπίσουν" στην τηλεόραση, γιατί έχουν ανάγκη να το κάνουν, διότι θέλουν να λειτουργήσουν διαφορετικά απ' ό,τι τις υπόλοιπες ώρες τους».

- Τι φταίει;

«Το σχολικό σύστημα είναι τέτοιο, που εξατομικεύει την ευθύνη τού κάθε παιδιού. Οι εξετάσεις είναι τόσο κεντρικός στόχος, που σαρώνει οποιαδήποτε ανάγκη επικοινωνίας των παιδιών. Βρίσκεται σ' έναν ατομικό αγώνα δρόμου. Αυτό το πράγμα διαλύει κοινωνικές σχέσεις. Υπάρχουν οι φιλικές σχέσεις στο διάλειμμα, αλλά στην τάξη η δουλειά δεν μπορεί να γίνει συλλογικά ή δεν εισπράττεται έτσι, γιατί ο στόχος που βάζεις στο παιδί είναι: "Πάρε την ευθύνη του εαυτού σου και μόνο αυτή, όχι και του διπλανού σου"».

- Βαριά ευθύνη για ένα παιδί 17 χρονών;

«Πάρα πολύ. Και αυτή η συλλογικότητα που τους λείπει, θα τους βγάλει αύριο ατομιστές, παρ' όλο που πάντα γίνονται προσπάθειες. Γιατί σ' ένα σύστημα, όσο κακό και αν είναι, υπάρχουν άνθρωποι που αντιστέκονται, καθηγητές που προσπαθούν να το δουν αλλιώς το πράγμα, να δουλέψουν τα παιδιά συλλογικά -και ξαναλέω, όχι για τη συλλογική γνώση, αλλά για τις αξίες που δίνει αυτή η δράση».

-Πιστεύετε ότι θα μπορούσαν να ήταν αλλιώς τα πράγματα;

«Ναι, γιατί εδώ προχωράμε με μια αντίφαση, προχωράμε πάνω σε πιο συντηρητικούς δρόμους. Αντί να ανοίγουμε το σχολείο στη γνώση, με κάθε μεταρρύθμιση που κάνουμε, το κλείνουμε περισσότερο, το απομακρύνουμε απ' αυτήν. Είναι δυνατόν αυτό να μην επηρεάσει το ψυχολογικό προφίλ του εφήβου;».

- Τελικά, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν βοηθάει τα παιδιά;

«Κατ' αρχήν, η Ιστορία του Ενιαίου Λυκείου με τον νόμο Αρσένη δεν βοήθησε στο να συγκροτηθεί ένα σύστημα γνώσεων, ενδιαφερόντων, δημιουργίας, μέσα στο σχολείο. Εκείνο που κάνουν, και μάλιστα με αυστηρότητα, οι καθηγητές των κατευθύνσεων είναι να διεκπεραιώνουν την ύλη, και αυτή είναι μια τρομερή πίεση.

Είχαμε δύο μήνες κινητοποιήσεις των καθηγητών και των μαθητών και δεν υπήρχε καιρός να συζητήσεις με τα παιδιά γι' αυτό το φαινόμενο, γιατί απλά πρέπει να προλάβεις να τελειώσεις την ύλη. Είναι κάτι απάνθρωπο και για τα παιδιά και για τους καθηγητές. Το παιδί έρχεται στο σχολείο για να κοινωνικοποιηθεί και ουσιαστικά είναι περιχαρακωμένο σε μια τάξη με μια ύλη. Το ότι δεν είναι "σφαγμένα" αυτά τα παιδιά, οφείλεται στην ηλικία τους και στο ότι πολλοί καθηγητές παραμένουν όρθιοι στην επικοινωνία μαζί τους».

- Οι σχέσεις των παιδιών με τους γονείς έχουν αλλάξει;

«Είναι περισσότερο επικοινωνιακές απ' ό,τι ήταν τα προηγούμενα χρόνια. Δεν ξέρω όμως κατά πόσον αυτό δημιουργεί, όπως και στις σχέσεις τους με τους εκπαιδευτικούς, τη σαφήνεια στους ρόλους. Οι γονείς πάντως έρχονται στο σχολείο, ενημερώνονται για τα παιδιά τους. Παλαιότερα, πιθανόν, επειδή οι γονείς ήταν λίγο πιο αυταρχικοί, να πήγαιναν πιο συχνά. Τώρα μπορεί να μην έρχονται συχνά, αλλά η παρουσία τους είναι σταθερή».

ΤΕΛΟΣ



ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 24/11/2006

Copyright © 2007 Χ. Κ. Τεγόπουλος Εκδόσεις Α.Ε.
 
Advertisement